СТИМУЛ БЕРҮҮЧҮ АЙЛЫК МАЯНА (СТИМФОНД)

Мектептин кызматкерлеринин стимул берүүчү айлык маянасынын көлөмү эмгек катышуусунун коэффицентинин негизинде аныкталат (ЭКК). Кошуп төлөөнүн өлчөмүн мектеп жааматы сабактан тышкарыкы ишмердүүлүктүн негизинде аныктайт. Мисалга:

• педгогикалык кеңештерди, семинар. Конференцияларды даярдоо жана өткорүү;

• окуучуларды олимпиадаларга даярдоо;

• методикалык иштер;

• жана башкалар.

Стимул берүүчү фонддон төлө кепилденген төлөм болуп саналбайт.

Мугалимдерге ар бир чейрек сайын төлөнөт.

НСКнын маалыматтарына ылайык, билим берүү тармагындагы кызматкерлердин орточо айлык маянасы 2014 жылдан 2018ге чейин аралыкта 40% пайызга, (8,2 минден 11,4 мин сомго чейин көтөрүлгөн).
Таблица 6 – Билим берүү тармагындагы жумушчулардын орточо айлык маянасы, сом менен
Ошенткен менен, эгерде топтолгон инфляциянын көрсоткүчүн эске алсак, биз анда айлык маяна 18,2% пайызга гана көтөрүлгөндугүн көрөбүз.

(11 369 / 8204 х 100 = 138,6. 138,6 - 120,4 = 18,2)
Таблица 7 – Кыргызстандагы талап кылынуучу баалардын индекси (ТБИ) өткөн жылдардын пайызында
Билим берүүнүн кызматкеринин январдан 2019-жылдын августуна чейин эсептелген орточо айлык маянасы, 2018-жылдын көрсткүчүнөн эч айырмаланбайт, кошумча өсүү 63 сомду түзөт.

(11 432 - 11 369 = 63)
Таблица 8 – Билим берүү тармагындагы кызматкерлердин 2019-жылдагы орто айлык маянасы, сом
Билим берүү тармагындагы кызматкерлердин айлык маянасы, өлкөдөгү эн аздардын бири болуп саналат. (2 - сүрөттү кара).
Каржылык ортомчулук жана камсыздандыруу
Электроэнергия, газ, пар жана кондиционер менен камсыздоо
0
20000
30000
34 019
16 427
Маалымат жана байланыш
Пайдалуу кен казуу
Кайра иштетүү өндүрүтүгү (кайра иштетип чыгаруу жеңил өндүрүш)
Транспорттук ишмердүүлүк, жүктөрдү сактоо
Кесипкойлк, окумуштуулук жана техникалык ишмердүүлүк
Мамлекеттик башкаруу жана корго, милдеттүү социалдык камсыздандыруу
Орточо
Башка тейлөөчү ишмердүүлүк
Курулуш
Дүңүнөн же өзүнчө соода кылуу, автоунаа жана моциклдерди оңдоо
Административ. жана жардам көрсөтүү ишмердүүлүгү
Суу чыгаруу, тазалоо, таштандыларды кайра иштетип чыгаруу жана...
Мейманкана жана ресторан иштетүү
Билим берүү
Кыймылсыз мүлк менен операция
Саламаттыкты сактоо жана калкты социалдык тейлөө
Айыл-чарба, токой чарбачылыгы жана балык уулоо
Искусство, көңүл ачуу, эс алуу
10000
11 369
Водоснабжение, очистка, обработка отходов и полу-чение втор сырья
Гос. управление и оборона; обязательное соц. обеспечение
Обеспечение (снабжение) электро-энергией, газом, паром и т.д
Обрабаты-
вающие производства (обрабаты-вающая про-мышленность)
Проф., научная и техническая деятельность
Админ. и вспомогат. деятельность
Здравоохран. и социальное обслуживание населения
Сүрөт 2 – 2018-жылдагы экономикалык ишмердүүлуктүн түрлөрү боюнча Кыргызстандагы орточо айлык маяна, сом
...орто айлык маянага тиешелүү
...анча көп эмес айлык маяна
0%
50%
100%
69,2
33,4
Сүрөт 3 – 2018 жылдын маалыматтары боюнча; Кыргызстандагы билим берүү тармагындагы жумушчулардын айлык маянасынын өлчөмү пайыз менен
Билим берүү тармагынын кызматкерлеринин орточо айлык маянасы Кыргызстан боюнча орточо айлык маянанын денгээлине жетүү үчүн, аны 44,5%га жогорулатуу керек.

11 369 х 1,445 = 16428

2019-жылдын октябрында болгон айлык маянаны жогорулатуу жагдайды жакшыртты, бирок өлкө боюнча орточо айлык менен тежагдайды жакшыртты, бирок өлкө боюнча орточо айлык менен теңдеген жок. Ушундай максат менен, өлкө боюнча орто айлык маянага жеткирүү үчүн, билим берүү системасынын кызматкерлеринин айлык маянасын дагы кошумча 10%га көтөрүү зарыл:

11 369 х 1,3 = 14 780; 16 427 / 14 780 = 1,11

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралбаган, мугалимдердин айлыгынан кармап калууну ишке ашырууга тыюу салынат, ошентсе да, мугалимдрдин окладынан андай мыйзамсыз кармап калуу жагдайлары катталып жатат:
КР Өкмөтүнүн 2019-жылдын 30-сентябрынан №511 – «Билим берүү системасынын кызматкерлеринин кээ бир категориясына айлык төлөө тууралу» Токтому. Токтомго ылайык,айлык маяна 30%га жогорулаган
Тексттин котормосу:
Кимге суроо берээримди да билбейм - Билим берүү каржы же салык министрлигинеби... жакында эле Талас өрөөнүндө көчмөндөр оюну болуп өттү, Талас облусу уттук, албетте. Мунун баары албетте жакшы, спортту өнүктүрүү зарыл, бирок суроо мындай, эмнеге мунун баары бюджеттегилердин эсебинен болушу керек? Кара-Буура районунун айлык маянасынан оюнду өткөрүүгө 100 сомдон кармап калышкан. Ал көп деле акча эмес, бирок!
Биринчиден мунун баары биздин макулдугубузсуз болгон, каалайсыңбы жокпу, акчаны баары бир кармап калышкан, экничиден болсо, мен ойлойм бул райондун эле эмес, бүт областтан кармап алышкан. Балким бир гана мугалимдердин эмес, врачтардыкын дагы кармап алышса керек, анткени врачтар дагы оюндарды колдогулар келген.
Эми суроо- кимдир бирөө бизге, биздин акчаларыбыз каякка кеткендигине отчет бере алабы? Жана натыйжада канча сумма болду башаягы?
100 сом да акчабы дей тургандарга айтаарым, 5-8000 сом үчүн мектепке барып иштеп көргүлөчү?! Айлык маянага милдеттүү бонус-газетага жазылуу – эл эчак газета окубай калган, бирок аларды камсыз кылуу керек да, анан мугалимдерди газетага жазылууну кыйнашат, жазылуу 1,500-2,500 чейин жарым жылга. Ооба, жазылбай койсо деле болот, бирок мектептин администрациясы текшерүү менен келип атышып, тажатышат.
Сүрөт 4 –Талас облусунун мугалимдеринен каржылык чогултуулар. Facebook булактарынан
Жогоруда сүрөттөлүп кеткендей, мугалимдин айлык маянасынын жогорулашы стажга байланыштуу, ошондуктан орточо айлык маянасын эле кайра карап чыгуу керек эле эмес, мугалимдин баштапкы айлык маянасын да кайра карап чыгуу зарыл.
КРнын 2003-жылдын 30-апрелинин № 92 «Билим берүү тууралу» мыйзамынан.32-б.,4.2-б.
Мисал катары Ысык – Көл облусунун Ананьево айылында биринчи жылы иштеп жаткан, башталгыч класстын мугалиминин айлык маянасынын өлчмүн санап чыгабыз. Мугалим жогорку педагогикалык билимге ээ, бакалавр даражасы бар. Сабактык оорчулугу аптасына 20 саат. Мугалим сабактан тышкары кошумча ийрим да өтөт-бир аптада 2 саат. Класстык жетекчилик жок.

Жумада :

• 20 саат сабактык ишмердүүлүк х 87, 8 сом = 1,756 сом

• 2 саат сабакка даярдоо х 87,8 = 175,6 сом

• 4 саат дептерлерди текшерүү х 87,8 = 351,2 сом

• 2 саат ийримди (кружокту) өткөрүү х 43,9 = 87,8 сом

• 2 саат чеберчиликти өрчүтүү х 43,9 = 87,8 сом

Натыйжада – 2 458 сом жумада; 10 325 сом айына (4,2 жума) = кошумча 1000 сом (айыл жергесинде жайгашкан билим берүү уюмдарындагы жумуш үчүн). 11 325 сом салыкты төлөөгө чейин. Салыкты кемиткенде (20%) 9 060 сом алат.

Педагогикалык эмес жогорку билими бар мугалимдин ушуга окшош жумуш денгээли бар, айлык маянанын өлчомүн карап чыксак, аптасына 1 528,8 сом же айына 6 421 сом болуп калат. Кошумча акы менен налогдук кармоолорду эске алсак, мугалим 5 937 сом алат.
Айлык маяна көтөрулгөндөн кийинки ставкалар көрсотүлгөн
Кээ бир жаш мугалимдер мектептеги сааттардын туура эмес бөлүү маселесин белгилешти, ал болс айлык маянага таасирин тийгизет:
ЧЫНЫН АЙТСАК, ЖАШ МУГАЛИМДЕРГЕ ӨТӨ АЗ СААТ БЕРИШЕТ, АНТКЕНИ УЛУУ МУУНДАГЫ МУГАЛИМДЕР ПЕНСИЯ КУРАГЫНДА БОЛУП, ПЕНСИЯ АЛЫП ЖАТЫШСА ДА, ОРУНДАРДЫ БОШОТУШПАЙТ. ОШОНДУКТАН ЖАШ МУГАЛИМДЕР АЛАРДЫН ОРУНДАРЫН ЖЫЛДАП КҮТУШӨТ, АЗ СААТКА ЭЭ БОЛУШАТ, ОШОГО ЖАРАША ӨТӨ АЗ АЙЛЫК АЛЫШАТ
Мугалим, Жалал-Абад
Окуучулардын жогорку көрсөткүчтөрү менен айырмаланган бир катар мамлекеттерде, мугалимдин эмгек акысын төлөө үчүн бөлунгөн каражаттар мугалимдин баштапкы айлык маянасынын пайдасына карата бөлүштүрү байкалат. Ушинтип, Финляндияда, Жаны Зеландияда, Нидерландыда, Австралия жана Англияда мугалимдин айлыгы ушундайча бөлүнөт, старттык ставка жогору, ошол эле учурда кийинки айлыктын жогорулоо тиешелүү чоң эмес. Финляндияда орто баштапкы айлык маяна менен мугалимдин максималдуу айлык маянасынын менен айырмачылыгы 18% ды түзөт. Финляндия баштапкы жакшы айлык маяна төлөө менен, Финляндия мугалимдик кесибине күчтүү кадрларды тарта алды. Окуутучулукка жанын берген мугалимдер, айлык маянанын жай өсүүсүнө карашпай, мектептке калышты; башкалар анча мотивация жоктор, башка тармакта иштеген теңтуштарынын айлыгына салыштырмалуу азайып баратканын көрүшуп, билим берүү системасынан кете башташты. Баштапкы этаптын айлык маянанын пайдасына айлыкты бөлүштурүү, эки себеп же эки акталуу кадам болушу мүмкүн: биринчиден, мугалим болом деген чечимди кабыл алууда кийин айлык жогорулайт деген келечекке караганда, баштапкы айлык маяна абдан маанилүүрөөк, экинчиден ишти улантам деген мугалимдин чечими эреже катары, айлык көтөрүлөт деген менен алсыз байланышат.

ДҮЙНӨЛҮК ТАЖРЫЙБА

McKinsey&Company «Consistently high performance Lessons from the world top performing school system» («Мектепте окутуунун сапатын кантип жогорулатуу мүмкүн: дүйнөдөгү мыкты мектеп билим системасынын анализдөө» изилдөө отчетунун материалдары боюнча.

КАЙРА БАЙЛАНЫШ

Бул изилдөөгө байланыштуу көбүрөөк маалымат алуу үчүн, байланыш түрүн пайдаланганды суранабыз:
ОШОНДОЙ ЭЛЕ МҮМКҮН
WhatsApp аркылуу:
же электрондук почта:
Мыйзамчыгаруу
БИШКЕК 2020
Изилдөө «Сорос-Кыргызстан» Фондунун колдоосу алдында «Изилдөө гранттары» долбоорунун алкагында жаралган
ДИСКЛЕЙМЕР
Бул материал «Сорос-Кыргызстан» Фондунун колдоосу алдында Анастасия Дмитриенко аркылуу ишке ашырылып жаткан «Изилдөө гранттары» долбоорунун алкагында жаралган. Бул материалда сөзсүз түрдө автордун атын көрсөтүү менен, ар түрдүү максатта анын ичинде коммерциялык максатта, ар түрдүү маалымат алып жүрүүчүгө көчүрүп алууга, кайра иштетип чыгууга жана таркатуу үчүн жеткиликтүү. Бул отчёттун мазмуну автордун жооп-керчилигинин предмети болуп саналат; материалдагы келтирилген ой-жүгүртүүлөр сөзсүз түрдө эле «Сорос-Кыргызстан» Фондунун көз-караштарын чагылдырбайт.